Wstęp

Przełom XX i XXI wieku zapoczątkował rozwój nowoczesnych technologii telekomunikacyjnych. W każdej dziedzinie życia – od handlu, poprzez prowadzenie działalności gospodarczej, po rozrywkę – dostrzegalne jest wykorzystanie nowości ze świata telekomunikacji. Rozwój technologiczny, a przede wszystkim rozwój globalnej sieci Internet otworzył przedsiębiorcom oraz licznym instytucjom drogę do uzyskiwania przewagi konkurencyjnej. Również banki jako podmioty działające w sektorze usług, dostrzegły w sieci Internet szanse poprawienia swojej konkurencyjności, dotarcia do większej liczby odbiorców oraz otrzymania niepisanej opinii pioniera w wykorzystaniu innowacyjnych technologii. Banki i inne podmioty finansowe zastosowały więc nowe technologie w rozpowszechnianiu usług i produktów, w największym stopniu kładąc nacisk na użycie sieci Internet jako nowoczesną formę świadczenia usług. Nowoczesną i jak pokazuje czas, coraz bardziej popularną wśród konsumentów.

Czym jest bankowość internetowa?

Ustalenie czym dokładnie jest bankowość internetowa należy rozpocząć od wytłumaczenia, czym jest bankowość elektroniczna. W literaturze można odnaleźć wiele prób zdefiniowania i wyjaśnienia pojęcia bankowości elektronicznej (w skrócie: BE). A. Gazda uważa, iż istotą koncepcji bankowości elektronicznej jest eliminacja papierowych zleceń klientów, automatyzacja procesów realizacji i przetwarzania zleceń oraz automatyzacja elektronicznego obiegu informacji pomiędzy bankiem, a klientem. D. Dziuba natomiast definiuje pojęcie bankowości internetowej jako nowoczesną, całkowicie bezkontaktową formę realizacji usług bankowych, umożliwiającą korzystanie z usług banku bez konieczności jego odwiedzania. Bankowość elektroniczna jest zatem niczym innym jak formą usług, polegającą na wykorzystaniu przez klienta nowoczesnych technologii w celu zarządzania posiadaną przez siebie usługą bankową. Do technologii tych można zaliczyć: bankomaty, linie telefoniczne, telefony mobilne, systemy informatyczne działające w trybie on-line (przy użyciu osobistego komputera). Podstawową istotą bankowości internetowej jest możliwość korzystania z niej o dowolnej porze i w dowolnym miejscu na świecie bez konieczności odwiedzenia placówki bankowej.

Za początek rozwoju bankowości elektronicznej na świecie można uznać pojawienie się urządzeń bankowych nazywanych ATM (ang. Automated Teller Machine). Są to używane dziś na olbrzymią skale bankomaty. Pierwszy automat ATM został skonstruowany w roku 1969 przez Amerykanina Dona Wetzela i zainstalowany w Nowym Jorku w New York Chemical Bank. Pierwsze bankomaty pracowały w trybach off-line i nie miały żadnego połączenia z sieciami informatycznymi.

Wiedząc już, czym jest bankowość elektroniczna można przejść do definiowania bankowości internetowej. Bankowość internetowa (BI) jest pojęciem o wiele węższym od bankowości elektronicznej. BI wchodzi w skład BE, jest jej jedną z rozróżnialnych form. Bankowość internetowa jest udostępnionym przez bank „kanałem dostępu” do rachunku bankowego lub innych usług z wykorzystaniem technologii WWW. Klient wykorzystując protokół internetowy zarządza swoimi środkami używając zwykłej przeglądarki internetowej zainstalowanej na swoim prywatnym komputerze. Wykorzystywanym w tym wypadku medium jest sieć otwarta.

Historia bankowości internetowej ma swój początek w Stanach Zjednoczonych Ameryki. W roku 1994 La Jolla Bank FSB w Kalifornii był jednym z banków, który jako pierwszy wprowadził bankowość internetową poszerzając tym samym swoją ofertę bankową. W roku 1995 w USA powstał bank Security First Network Bank. Jest to pierwszy bank, który swoją działalność prowadził tylko i wyłącznie poprzez Internet (nie posiadał stałych oddziałów). Po pierwszym roku działania SFNB prowadził 7000 kont z depozytem około 20 milionów dolarów.

Rozwój polskiej bankowości internetowej rozpoczął się natomiast w październiku 1998 roku. Powszechny Bank Gospodarczy S.A otworzył swój pierwszy internetowy oddział, po czym do końca roku 1999 w zakresie tym działał całkowicie bez konkurencji. Przykładami banków w Polsce, które umożliwiały dostęp do rachunku tylko i wyłącznie przy pomocy Internetu (nie miały oddziałów bankowych) były: mBANK, Inteligo, VW Bank Direct. Były to banki całkowicie wirtualne (dziś jednak sytuacja się nieco zmieniła). Wytłumaczenie, czym jest bankowość internetowa i jaki ma wpływ na rozwój sektora bankowego warto zakończyć słowami Paula Ratcliffa: „Problem stojący przed wielkimi bankami jest taki, że znane im zasady gry zostały unieważnione. Od czasu kiedy pierwsze spółki bankowe otworzyły drzwi dla klientów, bankowość była zamkniętym światem, z wysokimi barierami wejścia. Banki stały się instytucjami, izolowanymi od świata w swoich siedzibach przypominających świątynie. W ostatnich czasach ta bariera została wzmocniona przez rozbudowane sieci oddziałów i monumentalne wydatki na systemy informatyczne. Ale teraz bariery zaczynają pękać, i to z każdej strony.”

Zalety bankowości internetowej

Wiedząc już, czym jest bankowość internetowa oraz z jakich technologii korzysta możemy wymienić podstawowe zalety korzystania z bankowości internetowej. W końcu wprowadzenie sieci globalnej Internet jako kanału dostępu w bankowości miało konkretne cele ekonomiczne oraz marketingowe.

Pierwszą zaletą bankowości internetowej, którą warto omówić jest dostępność usługi w trybie on-line, czyli 24h na dobę przez 7 dni w tygodniu. Banki które oferują dostęp do usług bankowych przy pomocy Internetu zapewniają klientom praktycznie nieprzerwaną możliwość zarządzania zgromadzonym kapitałem. Funkcjonalność ta staje się „wybawieniem” dla osób które ograniczone są czasowo i na przykład ze względu na godziny swojej pracy nie mogłyby odwiedzać oddziałów bankowych w celu wydania dyspozycji finansowej. Cecha ta przemawia na korzyść bankowości internetowej również ze względu na informatyzacje innych dziedzin życia na przykład handlu. Informatyzacja i rozpowszechniany dostęp do sieci Internet pozwala dokonać zakupu nawet w środku nocy. Dzięki całodobowemu dostępowi do rachunku bankowego kupujący może dokonać zapłaty za zakupioną rzecz bądź usługę również w trybie on-line. Dzięki temu przyspieszony zostaje proces dokonywania zakupu oraz płatności.

Drugą zaletą omawianej bankowości jest ograniczenie kosztów prowadzenia rachunków i wykonywania operacji do minimum. Często banki oferują prowadzenie kont oraz wykonywanie operacji całkowicie za darmo. Uzyskanie tego możliwe jest dzięki zredukowaniu kosztów wdrożenia, funkcjonowania oraz zarządzania bankowością. W tradycyjnej bankowości koszty oraz inwestycje mają spore znaczenie. Zakup oraz utrzymanie licznych nieruchomości, wyposażenia technicznego, płace setek pracowników biurowych – to wszystko przekłada się na wyniki finansowe banku. Ponoszone przez banki koszty przenoszone są bezpośrednio na klientów banku.

Stworzenie i uruchomienie transakcyjnego serwisu WWW kosztuje natomiast mniej więcej tyle, co otwarcie jednej tradycyjnej filii bankowej. W polskich warunkach przeciętny koszt wprowadzenia podstawowego systemu transakcyjnego bankowości internetowej wyceniany jest na około 12 – 15 milionów złotych. Również późniejsze koszty ponoszone przez banki do zarządzania utworzoną infrastrukturą są minimalne. Warto zauważyć również, że koszty zmienne banku internetowego (funkcja liczby klientów i dokonywanych przez nich operacji) ulegają znacznemu zmniejszeniu. Znaczny wpływ na obniżenie kosztów zmiennych ma całkowita automatyzacja operacji dokonywanych przez klientów banków, usunięciu kosztów wykonywania wydruków, zlikwidowanie kosztów obsługi kasowej oraz rezygnacja z materiałów promocyjnych w wersjach drukowanych. Minimalizacja kosztów ponoszonych przez banki ma pozytywne odzwierciedlenie w kosztach ponoszonych przez klientów. Co raz częściej banki całkowicie rezygnują z obciążania jakimikolwiek kosztami swoich klientów. Przykładem całkowicie darmowego banku w Polsce jest mBANK. W swojej ofercie posiada prowadzenie konta internetowego bez pobierania jakichkolwiek opłat (prowadzenie ROR, wypłaty z bankomatów, przelewy on-line). Poruszając temat kosztów obsługi transakcji bankowych nie można zapomnieć o przedstawieniu słynnej już tabeli, opracowanej przez firmę Booz, Allen & Hamilton.

Kanał

Koszt jednej transakcji w USD

Tradycyjny oddział

1,07

Telefon

0,54

Bankomat

0,27

Bankowość internetowa

0,01

Powyższe zestawienie ukazuje olbrzymią dysproporcje pomiędzy tradycyjną bankowością, a jej internetowym odpowiednikiem.

Kolejnym, trzecim już argumentem przemawiającym za popularyzacją bankowości internetowej jest dostarczanie klientom całej gamy narzędzi finansowych, których dostępność w bankowości tradycyjnej była niezwykle skomplikowana, czasochłonna oraz kosztowna. Każdy klient poza tylko i wyłącznie „posiadaniem” konta w banku internetowym posiada między innymi: możliwość przeglądania historii własnego rachunku, zakładania lokat terminowych, ustanawiania stałych przelewów (wykonywanych cyklicznie, bez jego późniejszej ingerencji), planowania przelewów i ich odwoływania (jeżeli nie zostały jeszcze zrealizowane), drukowania potwierdzeń wykonania operacji bankowych. Popularne stało się również oferowanie możliwości importowania danych do zewnętrznych programów komputerowych wspomagających zarządzanie domowymi finansami. Co raz częściej banki w swojej ofercie umieszczają również bardziej zaawansowane funkcje. Popularyzacji uległo między innymi prowadzenie konta maklerskiego zintegrowanego z kontem osobistym. Dzięki zastosowaniu takich narzędzi inwestowanie na Giełdzie Papierów Wartościowych stało się dostępne dla wszystkich. Warto wspomnieć, że koszty prowadzenia rachunku maklerskiego on-line są również o wiele niższe niż w tradycyjnych oddziałach maklerskich.

Czwarty argument, niezwykle prosty, ale jakże ważny to prostota dostępu do ofert różnych banków. Z punktu widzenia klienta łatwość dostępu do różnych banków poprzez Internet pozwala na wybór najbardziej korzystnej dla niego oferty. Prowadzenie rachunku rozliczeniowego może zostać powierzone zupełnie innemu bankowi niż na przykład prowadzenie rachunku maklerskiego czy lokaty terminowej. Z punktu widzenia banku jest to dość istotny problem, ponieważ znacząco spada lojalność konsumenta względem banku. Zmusza to instytucje bankowe do wzajemnej walki o klienta (banki zmuszane są do prowadzenia „walki” konkurencyjnej), co w efekcie prowadzi do przedstawiania klientom co raz to korzystniejszych ofert.

Bankowość internetowa „zmniejszyła” świat bankowy. Dziś osoba mieszkająca w Warszawie może korzystać z bankowości internetowej banku wielkopolskiego.

Popularność kont internetowych

Analizę dotyczącą bankowości internetowej warto zakończyć analizą danych statystycznych dotyczących rozwoju oraz liczby prowadzonych kont internetowych w Polsce.

W 2002 roku w Polsce nastąpił znaczący przyrost rachunków internetowych. Punktem startowym było 2,5 tysiąca kont w 1998 roku. W roku 1999 w Polsce prowadzone było już 11 tysięcy kont internetowych. W roku 2000 polskie banki prowadziły już 88 tysięcy kont internetowych. Rok 2001 zakończył się liczbą 565 tysięcy kont. Rok 2002 był rokiem rekordowym: prowadzono już ponad 1 milion internetowych RORów. W roku 2003 ponad 1,5 miliona polaków miało konta w bankach internetowych. Rok 2005 został zamknięty z liczbą ponad 3,9 miliona kont internetowych. Dwa lata później funkcjonowało już 5,8 miliona aktywnych kont. Według danych pochodzących z Związku Banków Polskich rok 2010 zamknięty zostanie z liczbą ponad 10 milionów kont mających dostęp przez sieć Internet.

Powyższe dane są jednak danymi „szacunkowymi”. Wiąże się to z dwoma głównymi aspektami. Po pierwsze banki niechętnie chwalą się liczbą prowadzonych rachunków. Po drugie jak wspomniałem wcześniej popularyzacja bankowości internetowej znacząco wpłynęła na lojalność klientów. Istnieją sytuacje, że jeden klient posiada konta w dwóch lub więcej bankach. W każdym razie nie podlega wątpliwości fakt, że na przestrzeni lat bankowość internetowa w Polsce stała się popularna.

Podsumowanie

Nie ma już żadnych wątpliwości, że Internet w Polsce jak i na świecie, stał się bardzo ważnym, rzekłbym najważniejszym, kanałem dystrybucji wszelakich usług bankowych. Klienci obsługiwani przy pomocy internetowych kanałów dostępu nie tylko przynoszą oszczędności bankom, ale także są lepiej sytuowani oraz mają dostęp do większej liczby produktów i usług. Bankowość internetowa bez wątpienia przyspiesza proces realizacji usług bankowych oraz ogranicza do minimum biurokratyzacje bankową. Dodatkowo rozwój Internetu oraz coraz łatwiejszy dostęp do sieci sprawiają, że ruszonej raz „maszyny bankowości internetowej” nie da się zatrzymać. Zresztą, po co zatrzymywać coś, co jak pokazują realia, działa zdumiewająco dobrze. Kto mając do dyspozycji tak potężne i korzystne możliwości płynące z posiadania konta internetowego chciałby korzystać z konta tradycyjnego? Dodatkowo ważne jest pytanie, czy bankowość internetowa nie stała się już bankowością „tradycyjną”?

Bibliografia

1. Jakub Grzechnik. Bankowość internetowa. Wydanie 1. Gdańsk. Gdańska Akademia Bankowa, 2000. ISBN 83-86230-74-6.

2. Beata Świecka. Bankowość elektroniczna. Wydanie 1. Warszawa. CeDeWu Sp. z o.o, 2004. ISBN 83-87885-56-8.

3. Macierzyński Michał: Rzeczywisty obraz bankowości internetowej w Polsce, artykuł dostępny na portalu Bankier.pl pod adresem http://media.bankier.pl/pkf/1123/13514/raport-bankierpl.pdf

4. Strony banków internetowych w Polsce